ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ

ΒΑΣΙΚΑ  ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΕΝΕΤΙΚΗΣ ΤΟY ΛΙΠΟΧΡΩΜΟY ΚΑΙ ΤΗΣ ΜΕΛΑΝΙΝΗΣ

ΤΟ ΛΙΠΟΧΡΩΜΟ

Εδώ θα πρέπει να ξεκαθαρίσουμε ορισμένες λεπτομέρειες διότι, όπως αντιλαμβάνομαι από συζητήσεις με εκτροφείς, δεν έχουν κατανοηθεί πλήρως ορισμένες βασικές έννοιες όσον αφορά τα χρώματα βάσης , την μελανίνη και την σχέση αυτών μεταξύ τους. Το λιπόχρωμο  ή χρώμα βάσης συναντάται  σε τρεις χρωματισμούς κίτρινο, κόκκινο και λευκό. Αποκλειστικά υπεύθυνα για την παραγωγή, τον καθορισμό και τον έλεγχο των τριών αυτών χρωμάτων, είναι τα γονίδια του χρώματος βάσης, που μεταφέρουν στους απογόνους τους, κατά το ζευγάρωμα, οι δυο γονείς. Τα τρία αυτά χρώματα βάσης εκδηλώνονται στα νεαρά, με τον ίδιο τρόπο, είτε αυτά είναι λιποχρωμικά πουλιά είτε είναι μελανινικά .

Αξιοσημείωτο είναι  ότι κανένα από τα δύο γονίδια  δεν επικρατεί του άλλου. Όταν σε ένα ζευγάρι γονιδίων και τα δύο γονίδια είναι κίτρινα ή κόκκινα, τότε εκφράζεται το αντίστοιχο χρώμα βάσης ή λιπόχρωμο στο πουλί.  Αυτό σημαίνει ότι εάν τυχόν σε ένα ζεύγος γονιδίων είναι παρόντα  ένα κίτρινο γονίδιο και ένα κόκκινο μαζί, αν δηλαδή ζευγαρώσουν κίτρινο με κόκκινο, τότε έχομε σαν αποτέλεσμα την παραγωγή του πορτοκαλί χρώματος, το οποίο  δεν είναι αποδεκτό στις εκθέσεις .

Όσον αφορά το λευκό χρώμα, το συναντούμε σε δυο περιπτώσεις μεταλλάξεων, την επικρατούσα (επικρατούν λευκό ή dominant ) η οποία μοιάζει να είναι φυλοσύνδετη ετεροζυγωτή αλλά όμως ακολουθέι την ανεξάρτητη κληρονομικότητα και την  υποχωρητική (υποχωρητικό λευκό ή recessive) η οποία είναι ομοζυγωτή και δεν συνδέεται με το φύλο.

Εδώ σαν μια μικρή παρένθεση πρέπει να τονιστεί ότι δεν ζευγαρώνουμε ποτέ επικρατούν λευκό με επικρατούν λευκό διότι υπάρχει ένα θεωρητικό ποσοστό, της τάξης των 25%, από τους  νεοσσούς  που δεν θα μπορέσουν να εκκολαφθούν ή εάν τα καταφέρουν δεν θα  επιβιώσουν.  Αυτό το φαινόμενο είναι γνωστό ως «ληθαργικός παράγων» . Επίσης θα ήταν καλό να αναφερθεί ότι, εγκυκλοπαιδικά το λευκό χρώμα δεν λογίζεται σαν χρώμα βάσης και τα λευκά καναρίνια είναι απλώς καναρίνια άχρωμα. Στην πράξη όμως και στην καθημερινότητα το λευκό χρώμα συνηθίζεται να εκλαμβάνεται σάν χρώμα βάσης, πράγμα το οποίο δεν είναι και τόσο τραγικό.

Η ΜΕΛΑΝΙΝΗ

Η ύπαρξη της μελανίνης  σε  ένα πουλί  καθορίζεται και αυτή αποκλειστικά από τα γονίδια της μελανίνης τα οποία είναι υπεύθυνα για την παραγωγή της .

Τα γονίδια της μελανίνης  υπάρχουν σε όλα ανεξαιρέτως τα πουλιά, είτε αυτά είναι μελανινικά είτε είναι λιποχρωμικά. Η έκφραση όμως αυτών των γονιδίων, δηλαδή η παρουσία μελανίνης στα μελανινικά πουλιά ολική (ομόχρωμα ), μερική (ρυπόχρωμα, ποικιλόχρωμα, κηλιδωτα) ή η απόκρυψή τους (λιποχρωμικά), καθορίζεται από άλλα γονίδια των οποίων ο αποκλειστικός ρόλος είναι να ελέγχουν τα γονίδια  παραγωγής της μελανίνης και να τα μπλοκάρουν ώστε να μην παράγεται μελανίνη  ή να τα επιτρέπουν από λίγο έως πολύ να παράγουν μελανίνη. Δηλαδή αυτά τα συγκεκριμένα γονίδια είναι υπεύθυνα για την παντελή  απόκρυψη των γονιδίων της μελανίνης ώστε να γεννηθεί ένα καθαρό λιποχρωμικό καναρίνι ή για την μερική απόκρυψη των γονιδίων της μελανίνης ώστε να γεννηθεί ένα ποικιλόχρωμο, ρυπόχρωμο  κ.λ.π.

Έτσι εξηγείται μερικές φορές  η παραγωγή ενός νεοσσού με ένα πολύ μικρό ή μερικές φορές μεγαλύτερο μαύρο σημάδι (ticked) σε κάποιο σημείο του σώματός του, από καθαρά λιποχρωμικούς γονείς.  Αυτό το γεγονός υποδηλώνει ότι τα γονίδια της μελανίνης που κληροδοτήθηκαν στον νεοσσό δεν μπλοκαρίστηκαν ολοκληρωτικά, ενώ σε ένα λιποχρωμικό πουλί χωρίς κανένα ίχνος μελανίνης, υποδηλώνεται ότι τα γονίδια αυτά, παραγωγής της μελανίνης, έχουν μπλοκαριστεί τελείως .

Από τα προηγούμενα εύκολα συμπέραίνει κανείς ότι, εφόσον τα λιποχρωμικά πουλιά  προέρχονται  από τα μελανινικά, μπορεί τα γονίδια της μελανίνης, τα οποία έχουν μπλοκαριστεί, να προέρχονται είτε από τις σειρές του μαύρου είτε από τις σειρές του καφέ. Ομορφα χρώματα βάσης λαμπερά, φωτεινά και ποιοτικά, έχουν τα λιποχρωμικά πουλιά, που προέχονται από τις σειρές του μαύρου και επομένως μεταφέρουν γονίδια παραγωγής μαύρης μελανίνης. Ενώ αντιθέτως αυτά που έχουν θολά και ανιαρά χρώματα ή χρώματα που δεν είναι ικανά να ξεχωρίσουν σε μία έκθεση προέρχονται από τις σειρές του καφέ και μεταφέρουν γονίδια παραγωγής καφέ μελανίνης.

Σαν κλασσικό παράδειγμα μπορεί να αναφερθεί το κίτρινο έντονο λιποχρωμικό καναρίνι το οποίο αν προέρχεται από τις μαύρες σειρές (πράσινα ) έχει ένα κίτρινο, περισσότερο ψυχρό (λεμονί), χρώμα το οποίο είναι και το επιθυμητό. Ενώ αν το πουλί προέρχεται από καφέ σειρές το κίτρινο χρώμα βάσης θα είναι πιο ζεστό και θα θυμίζει περισσότερο το χρυσαφί κίτρινο.

ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΕΝΝΟΙΕΣ ΤΗΣ ΓΕΝΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑΣ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Οι βασικές γνώσεις της γενετικής είναι απαραίτητες σε όλους τους εκτροφείς καναρινιών. Στους δε εκτροφείς εγχρώμων καναρινιών, οι οποίοι προσδοκούν κάποια αποτελέσματα ζευγαρώνοντας τα πουλιά τους και επιθυμούν να πάρουν μέρος στις εκθέσεις με τους απογόνους των, η καλή γνώση της επιβάλλεται και είναι ένα πολύ σημαντικό κεφάλαιο, εάν δε μελετηθεί απο την βάση του δεν είναι και τόσο δύσκολο.

Η γενετική θεωρείται από τους επιστήμονες ένα από τα βασικότερα και σοβαρότερα κεφάλαια της βιολογίας και είναι αποδεκτό ότι πάρα πολλά στην βιολογία δεν θα ήταν αντιληπτά χωρίς την προσφορά της γενετικής σε αυτήν.

Πατέρας της γενετικής είναι ο ο Μένδελ ο οποίος με τους νόμους του άνοιξε τους ορίζοντες της επιστήμης.
Επειδή η γενετική έχει να κάνει περισσότερο με επιστημονικούς όρους, οι οποίοι ξεφεύγουν από την καθημερινότητα και έχει λίγο δύσκολες έννοιες, συνήθως είναι το κεφάλαιο που τρομάζει τους εκτροφείς των εγχρώμων καναρινιών και τους προκαλεί κάποιο δέος. Με λίγη όμως υπομονή και προσοχή σε μερικές έννοιες, νομίζω ότι όλοι μπορούν να καταλάβουν αρκετά πράγματα ώστε να μπορέσουν να ασχοληθούν με την γενετική των πουλιών των και να καταφέρουν να έχουν προγραμματισμένα  και πολύ καλά  αποτελέσματα.

Με αυτό το άρθρο πιστεύω ότι ο αναγνώστης θα πάρει μια ιδέα περί της γενετικής και της κληρονομικότητας των διαφόρων χαρακτηριστικών των καναρινιών, κάνοντας από την πλευρά μου μια προσπάθεια να αποφύγω, όσον το δυνατόν περισσότερο, να χρησιμοποιήσω δύσκολες έννοιες και επιστημονικούς όρους.  Άλλωστε, ακόμη και εγώ που προσπαθώ να εξηγήσω ορισμένα πράγματα, δεν είναι δυνατόν να είμαι πλήρως κατατοπισμένος και να τα ξέρω όλα, διότι είμαι ένας απλός εκτροφέας και όχι επιστήμονας, απλώς αυτά μου αρκούν.

Με τα σημερινά δεδομένα και τις εξελίξεις, η εκτροφή καναρινιών και γενικά η κάθε είδους εκτροφή ζωντανών έχει γίνει επιστήμη, αναγκάζοντας εμάς τους εκτροφείς να εισχωρήσουμε σε αυτήν την επιστήμη από ανάγκη και να προσπαθούμε συνεχώς να μάθουμε όσο το δυνατόν περισσότερα από αυτήν, παλεύοντας έτσι με μεγάλα κύματα και κολυμπώντας σε βαθειά νερά.

Πάντως γενικός κανόνας στην εκτροφή καναρινιών χρώματος είναι ότι για να πετύχει ο εκτροφέας καλά αποτελέσματα με την παραγωγή νεαρών, πρέπει οπωσδήποτε να βασιστεί στους νόμους της κληρονομικότητας και να δουλέψει με γνώμονα αυτούς.

ΓΕΝΙΚΑ

Με τον όρο κληρονομικότητα εννοούμε την οργανική σχέση και την ομοιότητα, σε ορισμένα χαρακτηριστικά, μεταξύ των γονέων και των παιδιών των. Τα χαρακτηριστικά αυτά μεταδίδονται μέσω της κληρονομικότητας της οποίας η αρχική μονάδα είναι το κύτταρο και πιο μικρή μονάδα, είναι το γονίδιο. Το κύτταρο είναι η μικρότερη μονάδα ζωής που επιτελεί αυτόνομα όλες τις έμβιες λειτουργίες, και δομεί όλους τους ζωντανούς οργανισμούς, από τους απλούς μονοκύτταρους όπως είναι τα βακτήρια και τα πρωτόζωα, μέχρι τους πιο περίπλοκους όπως είναι άνθρωπος, τα ζώα και τα φυτά. Έχει μια πολύ περίπλοκη σύνθεση και παρόλο που το μέγεθός του είναι μικροσκοπικό δίκαια παρομοιάζεται με ένα τέλειο βιοχημικό εργαστήριο.

Τα κύτταρα διαιρούνται σε δύο κατηγορίες, στα σωματικά και στα σπερματικά. Για να καταλάβει κάποιος την κληρονομικότητα και την γενετική στα έγχρωμα καναρίνια, δύο έννοιες που στην ουσία θα μπορούσα να πω ότι είναι αλληλένδετες και “ταξιδεύουν στο ίδιο βαγόνι του τραίνου”, θα πρέπει πρώτα να κατανοήσει πως ξεκινάει η ύπαρξή του καναρινιού.

Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ

Μία νέα μορφή ζωής, ένα καναρίνι, σχηματίζεται με την ένωση δύο σπερματικών ή αναπαραγωγικών κυττάρων τα οποία παράγονται στα σεξουαλικά όργανα των δύο γονέων. Αυτά τα δύο σπερματικά κύτταρα ονομάζονται γαμέτες και όταν ενωθούν σχηματίζουν ένα καινούριο κύτταρο το οποίο ευρίσκεται μέσα στο γονιμοποιημένο αυγό.
Στην ουσία από εδώ ξεκινάει η αναπαραγωγή. Το κύτταρο αυτό ονομάζεται ζυγωτό και είναι η αρχή μιας καινούριας ζωής, περιέχει δε, αφού έχουν γίνει προηγουμένως πολλές περίπλοκες διαδικασίες, όλα τα χαρακτηριστικά που θα έχει το νέο καναρίνι, τα μισά κληρονομημένα από τον αρσενικό γαμέτη και τα άλλα μισά κληρονομημένα από τον θηλυκό γαμέτη.

Αμέσως μόλις δημιουργηθεί το ζυγωτό αρχίζει η διαδικασία της ανάπτυξης. Το μονοκύτταρο ζυγωτό διαιρείται σε 2 κύτταρα σε 4, σε 8, και ούτω καθεξής. Επιστημονικά η διαδικασία αυτή ονομάζεται μίτωση και συνεχίζεται με τέτοιο τρόπο ούτως ώστε μόλις επέλθει η ωριμότητα, κάθε σωματικό κύτταρο του νέου καναρινιού θα έχει πάρει τα μισά χαρακτηριστικά του αρσενικού και τα μισά του θηλυκού.

Μέσα στα δύο αυτά σπερματικά κύτταρα, τους γαμέτες του αρσενικού και του θηλυκού από τα οποία σχηματίζεται το ζυγωτό, υπάρχουν σε ζευγάρια τα χρωμοσώματα.
Τα χρωμοσώματα είναι πολύ μικρά σωματίδια σαν κλωστές ενωμένες, στο κέντρο ή και παράκεντρα,  μεταξύ τους επιδεικνύοντας τελικά ένα σχήμα που θυμίζει το γράμμα Χ  βρίσκονται δε μέσα στον πυρήνα του κυττάρου, ο οποίος είναι πραγματικά ο εγκέφαλος του. Στην ουσία το χρωμόσωμα έχει το σχήμα δύο κλωστών που είναι ενωμένες σε ένα σημείο μεταξύ τους. Το σημείο αυτό μπορεί να βρίσκεται στην μέση ή και προς την μία από τις δύο άκρες. Οι κλωστές αυτές ονομάζονται χρωματίδες και η μία είναι αντίγραφο της άλλης. Οι δύο αυτές χρωματίδες του ιδίου χρωμοσώματος ονομάζονται αδελφές χρωματίδες. To σημαντικό είναι το ότι οι χρωματίδες κουβαλούν επάνω τους τα γονίδια και το DNA.

Ο αριθμός των χρωμοσωμάτων μέσα στο κύτταρο είναι καθορισμένος και διαφέρει από είδος σε είδος. Το κάθε σωματικό κύτταρο ενός καναρινιού έχει 18 χρωμοσώματα (9 ζευγάρια). Για να ακριβολογώ, νεώτερες μελέτες έχουν αποδείξει ότι σε κάθε  κύτταρο ενός καναρινιού υπάρχουν περίπου 40 ζευγάρια χρωμοσωμάτων, 9 ζευγάρια μακροχρωμοσωμάτων και περίπου 31 ζευγάρια μικροχρωμοσωμάτων.

Επειδή όμως το άρθρο αυτό, για να γίνει κατανοητό, πρέπει να είναι όσο είναι δυνατόν πιο απλοποιημένο, εκλαμβάνω, παραμένοντας στην κλασσικήκαι απλή θεωρία, ότι υπάρχουν 9 ζευγάρια χρωμοσωμάτων (συγκεκριμένα τα μακροχρωμοσώματα) στο σωματικό κύτταρο ενός καναρινιού, μέσα στα οποία είναι αποθηκευμένες όλες οι γενετικές πληροφορίες και είναι έτοιμες να μεταδοθούν στο ζυγωτό. Τα μακροχρωμοσώματα λοιπόν είναι αυτά τα οποία θα μας απασχολήσουν για την περαιτέρω μελέτη της γενετικής και για τον λόγο αυτό θα αναφερθώ μόνο σε αυτά.

  • Για να καταλάβει καλύτερα ο αναγνώστης χρειάζεται να εμβαθύνω  λίγο περισσότερο τον μηχανισμό με τον οποίον λειτουργούν τα χρωμοσώματα μέσα σε ένα σπερματικό κύτταρο.

Οπως προανέφερα μέσα σε ένα σωματικό κύτταρο ενός καναρινιού υπάρχουν 9 ζευγάρια χρωμοσωμάτων δηλαδή 18 χρωμοσώματα. Σε ένα σπερματικό κύτταρο (αρσενικό που είναι το σπέρμα ή θηλυκό που είναι το αυγό) , το οποίο είναι και αυτό που μας ενδιαφέρει όσον αφορά το συγκεκριμένο κεφάλαιο της γεννετικής, υπάρχουν 9 χρωμοσώματα. Τα 8 είναι σωματικά ή αλλοιώς χρωμοσώματα που δεν σχετίζονται με το φύλλο (autosomes chromosomes) και είναι υπεύθυνα για την κληροδότηση των χαρακτηριστικών των γονέων στους νεοσσούς και το 1 είναι αυτό που σχετίζεται με το φύλλο (sex chromosome) δηλαδή συμβάλλει στην δημιουργία ενός αρσενικού ή θηλυκού νεοσσού.

Για να γίνει αυτό πιο κατανοητό με απλά λόγια συμβαίνει το εξής :

Κατα την διάρκεια της αναπαραγωγικής περιόδου στα γενητικά όργανα του αρσενικού παράγεται σπέρμα, δηλαδή σπερματικά κύτταρα τα οποία προέρχονται απο την διαίρεση των χρωμοσωμάτων η οποία συντελείται γι’αυτόν τον σκοπό, ώστε απο 18 χρωμοσώματα που υπάρχουν μέσα σε ένα σωματικό κύτταρο τελικά να παραχωρηθούν τα 9 (μισά απο τον πατέρα). Με την ίδια διαδικασία στο θηλυκό σχηματίζονται τα ωάρια, που στην ουσία είναι τα αυγά, που και αυτά περιέχουν προς παραχώρηση  9 χρωμοσώματα (μισά απο την μητέρα). Κατα την συνένωση  ενός αρσενικού σπερματοκύτταρου με ένα θηλυκό ενώνονται 9 χρωμοσώματα απο τον πατέρα και 9 χρωμοσώματα απο την μητέρα δημιουργόντας έτσι ένα νέο κύτταρο (το ζυγωτό) το οποίο είναι, ένα πλήρες σωματικό κύτταρο με  9 ζευγάρια χρωμοσωμάτων. Ετσι το καινούριο κύτταρο, και μελλοντικό καναρίνι, με τα 8 ζευγάρια χρωμοσωμάτων έχει κληρονομήσει μισά χαρακτηριστικά απο τον πατέρα του και μισά απο την μητέρα του ενώ ταυτόχρονα με το έννατο ζεύγος χρωμοσωμάτων του φύλλου, έχει σχηματισθεί το φύλλο του.

Συνήθως το αρσενικό φύλλο συμβολίζεται με τα γράμματα ΧΧ ενώ το θηλυκό με τα γράμματα ΧΥ τα οποία με την σειρά τους το καθένα συμβολίζει τα χρωμοσώματα του φύλλου.  Σημειοτέον ότι γενετικά, τα Χ χρωμοσώματα του αρσενικού και του θηλυκού είναι  ισχυρά ενώ το Υ χρωμόσωμα το οποίο φέρει το  θηλυκό καναρίνι  είναι αδύναμο. Αυτό σημαίνει ότι το χρωμόσωμα Υ περιέχει λιγώτερες γενετικές πληροφορίες απο το χρωμόσωμα Χ.

Μπορούμε λοιπόν να δούμε πρακτικά με ποιό μηχανισμό ένα νέο καναρίνι έχει γίνει αρσενικό ή θηλυκό.

Ενα αρσενικό σπερματικό κύτταρο, σύμφωνα με τα ανωτέρω, κατά την συνένωσή του δίνει, εκτός των 8 αυτοσωμικών χρωμοσωμάτων, ενα απο τα δυο χρωμόσωμα φύλλου το οποίο υποχρεωτικά θα είναι το Χ, ενώ ένα θηλυκό σπερματικό κύτταρο κατα την ίδια συνένωση δίνει, εκτός των 8 αυτοσωμικών χρωμοσωμάτων, και αυτό ενα απο τα δυο χρωμoσώματα φύλλου το οποίο θα είναι είτε  το Χ είτε το Υ. Επομένως ο καινούριος νεοσσός θα είναι είτε ΧΧ (αρσενικό καναρίνι) είτε ΧΥ (θηλυκό καναρίνι). Απο αυτή την διαδικασία εύκολα καταλαβαίνει κανείς ότι, σε αντίθεση με τους ανθρώπους, το θηλυκό καναρίνι (η μητέρα) είναι υπεύθυνο για την παραγωγή αρσενικών ή θηλυκών νεοσσών.

Ανακεφαλαιώνοντας λοιπόν όλα τα χαρακτηριστικά όπως π.χ. το πτέρωμα, το χρώμα, οι μελανίνες, ο διασκορπισμός των, η θέση που θα καταλάβουν στο σώμα του πουλιού, το φύλλο του και τόσα άλλα πολλά, καθορίζονται από τα χρωμοσώματα τα οποία βρίσκονται μέσα στους γαμέτες οι οποίοι είναι, όπως θα πρέπει να έχει γίνει αντιληπτό, ο μοναδικός υλικός σύνδεσμος μεταξύ των γενεών. Τα χρωμοσώματα ευρίσκονται μέσα στον πυρήνα του κυττάρου και μεταφέρουν επάνω στις χρωματίδες τους τα γονίδια και το DNA. Πιο απλά μεταφέρουν (κληροδοτούν) όλες τις γενετικές πληροφορίες στο ζυγωτό.

Γονείς X Y
X ΧΧ ΧΥ
X ΧΧ ΧΥ

Διάγραμμα του Punnet στο οποίο αναφαίνεται θεωρητικά η παραγωγή αρσενικών και              θηλυκών νεοσσών. Στην επάνω σειρά οριζοντίως με κόκκινα συμβολίζεται η μητέρα ΧΥ ενώ στην αριστερή στήλη με μπλέ συμβολίζεται ο πατέρας. Οπως βλέπετε παράγονται με το ζευγάρωμα θεωρητικά 4 νεοσοί 2 αρσενικοί και 2 θηλυκοί οι οποίοι ειναι σημειωμένοι με πράσινο.

  • Είναι αναγκαίο να γίνει και μία αναφορά, λίγο πιο αναλυτική, στα γονίδια γιατί αυτά είναι που διαδραματίζουν τον ρόλο και κατά την εμφάνιση των μεταλλάξεων.

Οι χρωματίδες δομικά αποτελούνται από νήματα τυλιγμένα ελικοειδώς μεταξύ των, τα οποία αποτελούνται από DNA και πρωτεΐνες. Κατά μήκος αυτών των νημάτων εντοπίζονται τα γονίδια τα οποία ευρίσκονται εκεί κατά χιλιάδες, και  είναι γραμμικά τμήματα (ίσια κομμάτια) των χρωματίδων. Επάνω στην χρωματίδα, η θέση την οποία καταλαμβάνει ένα γονίδιο ονομάζεται γεωμετρικός τόπος (locus πληθυντικός loci). Κάθε χρωμόσωμα, όπως ελέχθη , αποτελείται από δύο χρωματίδες που είναι τελείως όμοιες μεταξύ των, επιπλέον πρέπει να τονιστεί για την καλύτερη κατανόηση οτι, η μία αδελφή χρωματίδα είναι του πατέρα και η άλλη της μητέρας, επομένως , για να το πω απλά, τα γονίδια σε κάθε χρωμόσωμα ευρίσκονται σε ζευγάρια και αναλυτικότερα, το ένα μέλος του ζευγαριού ευρίσκεται στην μία χρωματίδα και το άλλο αντίστοιχό του στην άλλη. Τα δύο αυτά  γονίδια που ευρίσκονται στον ίδιο γεωμετρικό τόπο ενός χρωμοσώματος ονομάζονται αλληλόμορφα.

Για κάθε χαρακτήρα λοιπόν, που έχει κληρονομηθεί απο τους γονείς, τα γονίδια που αντιστοιχούν είναι δύο και ευρίσκονται απο ένα σε κάθε χρωματίδα στον ίδιο γεωμετρικό τόπο.
Έτσι μπορούμε να πούμε ότι σε κάθε καναρίνι, ο κάθε γονιδιακός γεωμετρικός τόπος των χρωμοσωμάτων, είναι υπέυθυνος για κάθε τυχόν χαρακτηριστικό ορατό ή μη.

Σαν ένα απλό παράδειγμα μπορεί να αναφερθεί η μετάλλαξη Ιβουάρ (Ivory). Εάν ζευγαρώσει ένα ιβουάρ αρσενικό καναρίνι με ένα θηλυκό λιποχρωμικό που δεν είναι Ιβουάρ μπορεί να παράξει θηλυκά Ιβουάρ. Ο μόνος σύνδεσμος του Ιβουάρ πατέρα με τις Ιβουάρ κόρες είναι το σπέρμα του.
Αυτή η μετάλλαξη μεταφέρεται με το σπέρμα του αρσενικού, δια μέσω των γονιδίων και επομένως το γονίδιο που είναι υπεύθυνο ονομάζεται γονίδιο του Ιβουάρ. Κατά τον ίδιο τρόπο λαμβάνουν το όνομά τους γενικά  τα γονίδια όλων των μεταλλάξεων. Για παράδειγμα το γονίδιο της κορώνας, του καφέ (cinnamon) και λοιπά.

Οπως έχει αναφερθεί προηγουμένως, τα γονίδια μεταφέρουν όλους τους κληροδοτούμενους χαρακτήρες  και συνήθως μεταβιβάζονται αμετάλλακτα (χωρίς καμμία αλλαγή ή τροποποίηση) απο την μία γενιά στην άλλη. Μερικές φορές όμως μπορεί να μεταλλαχθούν, δηλαδή να αλλάξει ξαφνικά και αυθόρμητα η δομή των, είτε απο επιδράσεις του εξωτερικού περιβάλλοντος, είτε απο εσωτερικές αντιδράσεις, είτε και γενικά απο διάφορα ατυχή γεγονότα…

Όταν αυτό συμβεί, τα αλληλόμορφα γονίδια υπάρχουν σε δύο μορφές. Η μία μορφή είναι η αρχική αμετάλλακτη (άγρια) και αποκαλείται άγρια αλληλόμορφη, η οποία παράγει ένα γνωστό και αναμενόμενο αποτέλεσμα και η άλλη είναι η μεταλλαγμένη, αποκαλείται δε μεταλλακτική αλληλόμορφη και παράγει ένα νέο και διαφορετικό αποτέλεσμα.

Έτσι λοιπόν, όταν κατά την συνέννωση δύο γαμετών υπάρχει κάποιο μεταλλαγμένο γονίδιο, το ζυγωτό (το νέο πουλί) που θα δημιουργηθεί, μπορεί να κληρονομήσει δύο άγρια αλληλόμορφα ενα απο κάθε γονέα, ή δύο μεταλλακτικά αλληλόμορφα ένα απο κάθε γονέα, ή ένα άγριο αλληλόμορφο και ένα μεταλλακτικό αλληλόμορφο ένα απο κάθε γονέα.

Σαν παράδειγμα, το υποχωρητικό λευκό και το κίτρινο είναι αλληλομορφικοί χαρακτήρες (αυτό σημαίνει, όπως έχει εξηγηθεί παραπάνω, ότι και στα δύο αυτά καναρίνια τα ζευγάρια των γονιδίων που ευρίσκονται στον ίδιο γεωμετρικό τόπο των χρωματίδων των χρωμοσωμάτων των είναι ίδια). Σε ζευγάρωμα μεταξύ ενός λευκού υποχωρητικού καναρινιού με ένα λιποχρωμικό κίτρινο, ένα νέο καναρίνι μπορεί να πάρει :

  • δύο γονίδια παραγωγής του κίτρινου χρώματος, ένα απο κάθε γονέα, ή
  • ένα γονίδιο παραγωγής του κίτρινου χρώματος και ένα γονίδιο παραγωγής του λευκού.

Στην πρώτη περίπτωση θα παραχθεί ένα κίτρινο λιποχρωμικό καναρίνι,  και στην δεύτερη ένα κίτρινο λιποχρωμικό που θα είναι φορέας του λευκού υποχωρητικού.

Τα οπτικά αποτελέσματά τα οποία εκφράζονται (δηλαδή φαίνονται) απο ένα μεταλλαγμένο γονίδιο μπορούν, άλλοτε να είναι ενισχυμένα και άλλοτε λιγώτερο ισχυρά, σε σχέση πάντα με το αντίστοιχο αμετάλλακτό του. Τότε, στην πρώτη περίπτωση τα γονίδια είναι επικρατούντα και η μετάλλαξη ονομάζεται επικρατούσα (dominant), ενώ στην δεύτερη περίπτωση τα γονίδια είναι υποχωρητικά και η μετάλλαξη ονομάζεται υποχωρητική (recessive). Στην πράξη οι περισσότερες, γνωστές στους εκτροφείς καναρινιών, μεταλλάξεις είναι υποχωρητικές.
Σάν παράδειγμα πολύ ταιριαστό για την περίπτωση αυτή, στα καναρίνια, είναι οι μεταλλάξεις του λευκού επικρατούντος (dominant white) και του λευκού υποχωρητικού (recessive white).
Στο λευκό επικρατούν εννοείται ότι το μεταλλαγμένο γονίδιο του  λευκού έχει επικρατήσει του κίτρινου αφήνοντας μόνο λίγο κίτρινο λιπόχρωμο να φαίνεται στα πρωτεύοντα φτερά της πτήσης, ενώ στο λευκό υποχωρητικό, το κίτρινο έχει υποχωρήσει τελείως με αποτέλεσμα να μην είναι ορατό και να υπάρχει μόνο στον γονότυπο του πουλιού.
Στις περιπτώσεις όπου σε ένα ζεύγος γονιδίων, αυτά παράγουν διαφορετικά χρώματα, συνήθως το ένα είναι επικρατούν. Έτσι όταν ένα ζυγωτό κληροδοτηθεί με ένα ζέυγος ανόμοιων, ως προς το χρώμα, για παράδειγμα, γονιδίων, τότε ο νεοσσός θα πάρει το χρώμα που θα καθορίσει το ένα απο τα δύο γονίδια του ζεύγους και που αυτό θα είναι το επικρατούν.
Με άλλα λόγια, όταν ένα πουλί κληρονομήσει ένα ζεύγος γονιδίων τα οποία εκφράζουν διαφορετικούς χαρακτήρες, εκ των οποίων ο ένας επικρατεί του άλλου, τότε θα εκφραστούν τα χαρακτηριστικά  μόνον του ενός γονιδίου, αυτά του επικρατούντος. Το υποχωρητικό γονίδιο του ζεύγους είναι αυτό το οποίο δεν εκφράζεται και μη όντας ορατά τα αποτελέσματά του αναφέρεται μόνον στόν γονότυπο ενώ τα ορατά αποτελέσματα, του επικρατούντος, αναφέρονται στον φαινότυπο. Έτσι, μπορούμε να πούμε σαν δεύτερο παράδειγμα, ένα αρσενικό πράσινο καναρίνι που  είναι φορέας του καφέ (cinnamon) έχει φαινότυπο πράσινο, φαίνεται δηλαδή πράσινο.
Θα πρέπει να διευκρινιστεί οτι αυτό δεν ισχύει στην περίπτωση ζευγαρώματος δύο λιποχρωμικών, ενός κίτρινου με ένα κόκκινο καθώς στην περίπτωση αυτή έχουμε ημιτελή επικράτηση(incomplete dominant) και η μετάλλαξη ονομάζεται επικρατούσα ημιτελής. Σε μιά ημιτελή επικράτηση κανένα απο τα δύο γονίδια του ζεύγους δεν επικρατεί του άλλου. Μη έχοντας τα γονίδια αυτήν την δυνατότητα το αποτέλεσμα στον νεοσσό είναι ένα χρώμα αναμειγμένου κίτρινου και κόκκινου που μας δίνει το πορτοκαλί.
Μιά τελευταία περίπτωση μετάλλαξης είναι η ημιεπικρατούσα (codominant), όπου εδώ παρατηρείται, τα δύο διαφορετικά γονίδια του ζεύγους να εκφράζουν τα χαρακτηριστικά των με την ίδια ακριβώς δύναμη. Το αποτέλεσμα είναι τα χαρακτηριστικά και των δύο γονιδίων  να είναι ορατά στον νεοσσό. Για παράδειγμα μπορεί να αναφερεθεί το ζευγάρωμα ενός λιποχρωμικού με ένα μελανινικό όπου ο νεοσσός θα είναι ποικιλόχρωμος (varigated). Εδώ εκφράζονται και τα δύο χαρακτηριστικά, του λιποχρωμικού και του μελανινικού.

Τελειώνοντας τα βασικά στοιχεία της γεννετικής, πρέπει να αναφέρω επίσης ότι, όταν ενα πουλί αναπτύσσεται απο το ζυγωτό το οποίο σχηματίστηκε απο ένα ζεύγος όμοιων γονιδίων, που αφορούν κάποιο χαρακτηριστικό του, τότε είναι ομοζυγωτό ως προς αυτόν τον συγκεκριμένο χαρακτήρα. Όταν το ζεύγος των γονιδίων είναι ανόμοιο, τότε ως προς τον συγκεκριμένο αυτόν χαρακτήρα είναι ετεροζυγωτό. Αυτό μπορεί εύκολα να γίνει κατανοητό εξετάζοντας ένα κίτρινο λιποχρωμικό καναρίνι. Το καναρίνι αυτό, μπορεί να έχει και τα δύο γονίδια παραγωγής του κίτρινου στο ζεύγος γονιδίων που καθορίζουν το χρώμα, έτσι θα είναι ομοζυγωτό κίτρινο. Μπορεί όμως στο συγκεκριμένο ζεύγος γονιδίων να έχει ένα γονίδιο παραγωγής του κίτρινου και ένα γονίδιο παραγωγής του λευκού υποχωρητικού, στην περίπτωση αυτή θα είναι ετεροζυγωτό κίτρινο, με το λευκό να υποχωρεί (υποχωρητική μετάλλαξη) και να μην είναι ορατό.

Εικόνα 1                                                              Εικόνα 2

Γενική άποψη κυττάρου                      Χρωμόσωμα με τις δυο χρωματίδες

Στην εικόνα 2 αναπαριστάται ένα νέο χρωμόσωμα που έχει προκύψει απο την συνένωση δύο γαμετών. Η μία χρωματίδα προέρχεται απο τον πατρικό γαμέτη και η άλλη απο τον μητρικό. Το σημείο 2  αποκαλείται  κεντρομερές  και είναι το σημείο όπου ενώνονται οι δύο αδελφές χρωματίδες.
Επάνω στις αδελφές χρωματίδες σε αναπαράσταση, φαίνονται με μαύρη γραμμή οι γεωμετρικοί τόποι, ενώ με πράσινο και κόκκινο φαίνονται σε αναπαράσταση τα γονίδια. Τα κόκκινα γονίδια, στο σημείο 4 αναπαριστούν ένα ζεύγος όμοιων γονιδίων όπου εκεί σημαίνει ότι δεν υπάρχει κάποια μετάλλαξη σε αυτό το συγκεκριμένο χαρακτηριστικό που αντιστοιχούν.
Στο σημείο 3, στο ζευγάρι που αποτελούν το πράσινο και το κόκκινο γονίδιο , αναπαρίσταται μια μετάλλαξη επομένως τα γονίδια δεν είναι όμοια μεταξύ των. Εάν υποτεθεί ότι το κόκκινο γονίδιο είναι το αμετάλλακτο (άγριο αλληλόμορφο), το πράσινο είναι το αντίστοιχο μεταλλακτικό του (μεταλλακτικό αλληλόμορφο).


*** Σχόλια γίνονται στις κατηγορίες μηνυμάτων υποκατηγορία γενετική στην δεξιά στήλη των μενού.

//

//

//

Advertisements

3 Comments

  1. Posted 15 Μαρτίου 2011 at 11:28 πμ | Permalink | Απάντηση

    -Πάρα πολύ ωραίο άρθρο. Με τις απαραίτητες αναφορές πολύ κατανοητές και χωρίς περιττές «περικοκλάδες».Προσωπικά έχω ένα -Ευχαριστώ Σπύρο- σαν σχόλιο.

    Υ.Γ «»….την επικρατούσα (επικρατούν λευκό ή dominant ) η οποία είναι φυλοσύνδετη ετεροζυγωτή «»

    Εχω την γνώση οτι ΔΕΝ είναι φυλοσύνδετη αλλά αυτοσωματική,.Κάνω λάθος ;

  2. Posted 18 Μαρτίου 2011 at 5:40 μμ | Permalink | Απάντηση

    Μάκη το λάθος στο άρθρο είναι δικό μου το διόρθωσα και μη ρωτάς πως ξέφυγε. Η σημασία είναι που το παρατήρησες και χαίρομαι γι’αυτό όχι περισσότερο για μένα αλλά για το καλό της σωστής ενημέρωσης. Κι’εσύ να χαίρεσαι για την μούρλα που έχεις στα καναρίνια, αλλοιώς δεν θα τόβλεπες
    Το επικρ. λευκό δεν είναι φυλοσύνδετη μετάλλαξη όπως ακριβώς οι κανονικές και γνωστές μας φυλλοσύνδετες, απλά της μοιάζει πολλές φορές στη συμπεριφορά. Ούτε βέβαια είναι και αυτοσωμική και μάλιστα δεν περνάει ούτε απο δίπλα της.
    Είναι λίγο περίεργη και έξω απο τα συνηθισμένα.
    Είναι ανεξάρτητη. Αυτό σημαίνει ότι στο ζευγάρωμα που αναφέρεσαι (αρσενικό Λ.Κ) δεν θα είναι κατ’ ανάγκη όλα τα θηλυκα μικρά Λευκά κυρίαρχα όπως συμβαίνει στις φυλοσύνδετες μεταλλάξεις.
    Γι’αυτό και στα ζευγαρώματα :
    Λευκό επικρ. αρσενικό Χ κανονικό θηλυκό και αντιστρόφως
    Λευκό επικρ. θηλυκό Χ κανονικό αρσενικό
    τα αποτελέσματα είναι τα ίδια :
    50% κανονικά και 50% Επικρατούντα λευκά.

  3. Posted 18 Μαρτίου 2011 at 10:02 μμ | Permalink | Απάντηση

    Σ’ ευχαριστώ πολύ για την εκτενή απάντηση Σπύρο.Ελπίζω με κάποια ευκαιρία να το συζητήσουμε και απο κοντά. Οσο για την μούρλια, αυτή είναι δεδομένη και συνώνυμη με την Κεφαλλονιά.

Σχολιάστε

Συνδεθείτε για να δημοσιεύσετε το σχόλιο σας:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Spirosnet's canaries

Τα Ελληνικά καναρίνια χρώματος by Spiros. Copyright © 2008 με την επιφύλαξη παντός δικαιώματος.

Αρέσει σε %d bloggers: